dinsdag 14 september 2010

Gepaardrijd

Mensen, mensen, mijn hoofd loopt over van de leukigheden en de logwaardige onderwerpen. Zo is vandaag de piano gerepareerd en gestemd na een jaar van extreme valsheid en kan ik eindelijk in evenwicht blijven op de rola-rola van Bo. Echt, ik ga als een malle op dat ding! (Een rola-rola is een...ach nee laat maar zitten.)
Ook kreeg ik vandaag een heel leuk boek opgestuurd, door een uitgever die ik op vakantie heb ontmoet. Een boek over een wijnreis, geschreven door Kermit Lynch. En ik bemerkte daarbij een heel grappig conflict in mijn hersens. Bij wijn denk ik (klaarblijkelijk) als vanzelf aan de kleur rood, maar tegelijkertijd krijg ik van de naam van de schrijver onherroepelijk groene gevoelens. En dat gaat dus niet goed! Kortsluiting is een groot woord, maar het wringt duidelijk, daarboven. Misschien omdat rood en groen complementaire kleuren zijn?

En nu ik toch bezig ben met de wetenschap van likmevestje, laat me even uw aandacht vragen voor een kwestie uit de wondere wereld der Nederlandse grammatica.
Iemand vertelde me vanmiddag dat ze had wadgelopen. Wad had gelopen.
(Wat? Vroeg ik, wad niet grappig was.) En terwijl ik naar haar verhaal luisterde over hoe leuk het was en hoe zwaar en ook wel spannend, stond ik zo wat te mijmeren, over dat het eigenlijk gewadloopt moet zijn.
Zwakke werkwoorden worden sterk door een voorvoegsel, immers.
Het is niet: stofzuigen - zoog stof - stofgezogen
Maar: stofzuigen - stofzuigde - gestofzuigd
En dus ook niet: wadlopen - liep wad - wadgelopen
Maar: wadlopen - wadloopte - gewadloopt
Zo, redeneerde ik tot voor kort, moest het ook hardlopen - hardloopte - gehardloopt zijn. Al vond ik dat wel wat gek. Niet ten onrechte, bleek onlangs; iemand met verstand van zaken legde me namelijk uit dat dit veranderen van zwak in sterk alléén opgaat als het voorvoegsel een zelfstandig naamwoord betreft!
Aha!
Stof en Wad, dat zijn zelfstandige naamwoorden, dus zuigen en lopen worden sterk.
Hard is een bijvoeglijk naamwoord, dus lopen blijft hier zwak.
En neer, bijvoorbeeld, is een bijwoord, dus is het: neerslaan - sloeg neer - neergeslagen.
En niet: haha, ik ga het niet eens opschrijven.

Dus daar waren we ook weer uit.
Maar toch. Het stringent doorvoeren van deze regel leidt wel tot een enigszins vreemd taalgebruik.
Want.
Paardrijden?
Paard is een zelfstandig naamwoord, dus is het paardrijden – paardrijdde - gepaardrijd.
(...)
Ja dáhag, u weet ik durf alles, ik ken geen angst, maar ik denk dat iedereen me raar aankijkt als ik zeg dat ik zo lekker heb gepaardrijd.



Edit 15-09: Thanks, Jacq! Ja, dat moet het zijn!
Een zwak werkwoord wordt sterk door een voorvoegsel, mits dit voorvoegsel een zelfstandig naamwoord is én in de vierde naamval staat.
(Hoewel ik gewadloopt nog steeds beter vind klinken. En er zijn ook mensen, zoals Geert Booij, die toch menen dat het gepaardrijd moet zijn:)


17 opmerkingen:

Judith zei

hahaha leuk om te lezen en leerzaam!

Miek zei

haha! ik ben hier echt bar slecht in- sterk/ zwak, huh? maar het is erg grappig om te lezen.
welterusten voor straks:)

(en envelop ligt klaar, nu nog versturen. maar we zijn een stap verder, da's héél wat in dit huis!)

xx

De Repel zei

Nederlands is mijn goedste vak! Fijn dit te leren: ik deed het goed zonder te weten dat ik uberhaupt iets goed deed en waarom....

En nu ga ik gooooooooooglen wat een rola-la-la (of wat het ook alweer?) is.

Natasja zei

Gelukkig ken jij (en ik trouwens ook) iemand met verstand van zaken. Stel je voor. Geneerslaagt... pff.

Jacq zei

Tja, daar heb je me mooi tuk. Verstand van zaken? Weet ik veel, ik verzin ook maar wat.

En nu weer: zou het zo kunnen zijn dat het werkwoord sterk wordt vervoegd als het voorvoegsel een zelfstandig naamwoord is, maar uitsluitend als dat in de 4e naamval staat? Bij wad en paard heb je niet het wad of paard gelopen danwel gereden, maar over het wad gelopen en op het paard gereden. En: bedplassen - bedgeplast (want in bed, men urineert geen bedden); voetjevrijen - voetjegevrijd (anders werd het wel heul kinky).

't Zou een verklaring kúnnen zijn... tot je weer een nieuw logje schrijft, natuurlijk. Want wie zegt eigenlijk dat zulks aan logica gebonden is?

NOVY zei

@Jacq. Als ik jou toch niet had! :). Ik heb je reactie even verwerkt in een edit.
Ja, wie zegt dat zulks aan logica verbonden is?
Geen idee. Maar dat is wel wat ik graag wil.

NOVY zei

Oja, Natasja: ik zou dan toch gaan voor geneerslaad.

Vita zei

Mijn hoofd doet een beetje zeer van je. Maar het is fijn om na een timeline vol "Dat gebeurd mij nooit" en "Voor me liefste vriendin" wat hogere wiskunde aan te treffen.

Nicole zei

Poeh, dit gaat mij boven de ped.

Wondelgijn zei

Ik vind dit altijd heerlijke discussies en overdenkingen! Hoe meer mensen zich er mee gaan bemoeien, hoe ingewikkelder het soms lijkt te worden! Hahahaha

de Brassers zei

Wat een leuk onderwerp. Ik moet er vast steeds aan denken als ik de stofzuiger pak. Aangezien ik regelmatig stofzuig denk ik dus vaak aan je.

Door zei

Haha, mooi stuk!

Nicoleke zei

Daarom vind ik jouw logjes zo leuk...

sanneke zei

Dankzij dit stukje wist ik 't gister ineens niet meer toen ik aan een brugklas uitlegde dat de V5-ers het uur er voor gemodeltekend/modelgetekend hadden. Ik houd het op modelgetekend.

NOVY zei

@Sanneke: maar het is natuurlijk gemodeltekend. Model = znw, en in vierde naamval.
Dussss.

sanneke zei

De spellingscontrole is het met je oneens, wat doen we daar dan weer mee?

inge zei

o wat een heerlijk logje hahaha ik had geen idee dat je zo'n taalpuristje was #ikhouderwelvan =)